امروز، نوزدهم نوامبر، روز جهانی توالت( دستشوی/ سرویس بهداشتی/ تشناب/ wc) است. یادم است که پارسال می‌خواستم در این باره چیزی بنویسم؛ اما به نظرم رسید که شاید به نظر خیلی‌ها جالب نباشد. از دیروز بازهم این کلنجار سراغم آمد. در باره نوشتن و ننوشتن در این مورد، دچار تردید شدم. بعید نیست این مسئله از نظری برخی، قابل پرداختن نباشد؛ اما مسئله به این سادگی نیست. برعکس، بسیار مهم و اساسی است؛ چرا که می‌توان گفت؛ بهداشت، ویترین تمدن و شاخصه مهم فرهنگ بالنده یک جامعه است. اگر با قضاوت اولیه و به صورت مشاهده‌ای درباره یک جامعه حکم کنیم، بی‌تردید، سراغ، ادبیات، فلسفه، معماری، هنر، موسیقی، نخبگان و فرهیختگان آن جامعه نمی‌رویم و اصولاً چنین چیزی در بدو امر، امکان ندارد. بلکه در نگاه اول، جایگاه بهداشت، وضع ظاهری، پاکی و نظافت یک جامعه است که نظر ما را به خود جلب می‌کند. تنها با همان یک شاخصه، حکم می‌کنیم فلان جامعه چه میزان سهمی از تمدن دارد. در این میان توالت نقش اساسی دارد. بنابراین، توالت و فرهنگ چگونگی استفاده از آن، در میان مردم، می‌تواند مبنای داوری درباره مدنیت و بدویت یک واحد جغرافیایی قرارگیرید. به همین دلیل است در سنگاپور به عنوان یک ملت پیش‌رو، حتا عدم استفاده از سیفون در توالت، جریمه به همراه دارد. در ایران نیز من بارها کوهنوردی رفتم و در دامنه قله‌های بلند؛ جان پناه‌ها نیز مجهز به توالت است. 
علاوه بر این، عدم رعایت بهداشت و استفاده از فضای باز، برای رفع ضرورت، سلامتی جامعه را مورد تهدید قرار می‌دهد و از این روست که هر سال دبیرکل سازمان ملل در این باره، پیامی را صادر می‌کند نقش و اهمیت توالت را در بهداشت عمومی متذکر می‌شود و آثاری که فقدان توالت و عدم رعایت بهداشت آن به همراه دارد، بیان می‌کند. بد نیست، بدانید که به خاطر نبود توالت و رعایت نشدن بهداشت، در استفاده از آن، سالانه در حدود 800 هزار کودک جان می‌دهند.
بنابراین، ما در جامعه خود، در مورد این مسئله به حساسیت، توجه و فرهنگسازی بیشتری نیاز داریم. بگوشیم هر فرد افغان، به عنوان سرباز فرهنگی و تمدنی این وطن، در جهت تعالی فرهنگ، مدنیت و سلامت جامعه خویش، نقش ارزنده و سازنده ایفا نمایم و در میان ملل متمدن جایگاه خود را بهبود بخشیم. نباید از یاد برد که در فرهنگ دینی ما؛ بهداشت، پاکی و نظافت جنبه معنوی هم دارد و نشانه ایمان است.