تفاوت ما و ترکها
مردم ترکیه با آگاهی و ارادهی قوی در برابر اخوانیسم و روند دیکتاتوری اردوغانی ایستادهاند و از آزادی و دموکراسی خود محافظت میکنند. آنها نمیخواهند تماشاگر باشند، بلکه با کنشگری و مشارکت فعال، آیندهی خود را میسازند. در حالی که در افغانستان، بسیاری از مردم بهدلیل بیسوادی، ناآگاهی، قبیلهسالاری و فقر، منفعلانه منتظرند و دعا میکنند تا روزگار بهتر شود و دیگران آزادی را به آنها هدیه کنند. حتا لمپنها، به جای حمایت از آزادیخواهان، آنها را به دلیل دیدگاههایشان تحقیر میکنند. بسیاری از قلمبهدستان ما، به جای مبارزه برای حقوق اساسی، به روش منسوخ و بیحاصل قدیسسازی مردگان روی آوردهاند تا ستایش قبیلهگرایان را به همراه داشته باشند.
مردم ترکیه با نگاهی به آینده، از دموکراسی و آزادیهایی که توسط نیاکان آنها ایجاد شده، محافظت میکنند و نمیگذارند این میراث پرافتخار توسط اسلام اخوانی و حامی افراطگرایی بلعیده شود. این در حالی است که نگاه اغلب ما به گذشته است. ما اغلب تاریخ جعل میکنیم، نفرت میپراکنیم، میان اقوام مرز میکشیم و در پی اثبات اصالت اولیهی قبیلهی خود هستیم؛ اما در برابر افراطگرایی تمامیتخواهانه و ستیزهجو، زبونانه ساکت هستیم. در حقیقت، ما قهرمانان میدان خالی و بدون هزینه هستیم.
به دلیل ریشههای آگاهی است که باعث شد آزادی در ترکیه به بار بنشیند و ترکیه تاریخ طولانیتری در دولتسازی مدرن و تجربهی نسبی دموکراسی و جامعهی مدنی کسب نماید و قشر متوسط در این کشور شکل بگیرد. جامعهی مدنی فعال و قشر متوسط کنشگر، در برابر هرگونه تهدید علیه آزادی و دموکراسی مقاومت میکنند. با وجود اینکه اخوانیسم اردوغانی و مشتاق دیکتاتوری، چالشهایی برای آزادی و دموکراسی ترکیه ایجاد کرده است؛ ولی بهصورت قطع خود به بایگانی تاریخ سپرده خواهد شد و آزادی و دموکراسی ترکیه پیروز خواهد شد. در افغانستان، به دلیل قدرت ریشههای تعصب، تحجر و قبیلهگرایی، این کشور در دولتسازی ناکام ماند، جامعهی مدنی شکل نگرفت و بسیاری از مردم آگاهی لازم نسبت به حقوق خود و وظایف دولت پیدا نکردند. اکثر مردم فقر و فلاکت خود و بیدادگری و ناکارآمدی حکومت را تقدیر الهی میدانند. تعویض نگاه ارادهگرایی، مطالبهگری و حقمحوری مردم با نگاه تقدیرگرایی، دههها زمان لازم دارد. باید اضافه کرد که بیش از یک قرن پیش، رهبران افغانستان و ترکیه تصمیم گرفتند که مسیر ترقی را در پیش بگیرند و به آزادی، رشد و توسعه برسند؛ ترکیه امروز به پیشرفتهای چشمگیری دست یافتهاست؛ در حالیکه ما از برخی جهات نسبت به یک قرن پیش نیز عقبگرد داشتهایم و این تفاوت آگاهی و ناآگاهی است
آنچه مسلم است اینکه رسیدن به آزادی و و دموکراسی یا حفظ آنها، تحقق عدالت و دستیابی به حقوق اساسی، نیازمند آگاهی، مبارزه و تلاش مستمر است.